Tervuren
AfricaMuseum

Leuvensesteenweg 13
3080 Tervuren

Bekijk meer foto's

Terug naar Projecten

Het gerenoveerde, gerestaureerde en uitgebreide AfricaMuseum (Koninklijk Museum voor Midden-Afrika) is sinds 9 december 2018 opnieuw open voor het publiek. De Regie der Gebouwen trad op als bouwheer van het unieke project. Na vijf jaren van hard labeur en dankzij de goede samenwerking zijn de betrokken partners erin geslaagd om de uitzonderlijke opdracht tot een goed eind te brengen. In 2019 viel het project in de prijzen tijdens de Publica Awards, de prijsuitreiking voor de beste overheidsprojecten. De Regie der Gebouwen en het AfricaMuseum wonnen zowel goud als de publieksprijs in de categorie Heritage & Architecture. 

Restauratie, renovatie en uitbreiding museum

Beschermd als monument

Het AfricaMuseum maakt deel uit van ons kunstpatrimonium en moet behouden blijven voor toekomstige generaties.

Het museumgebouw (dat ontworpen werd door de Franse architect Charles Girault) en de omgeving zijn beschermd als monument en als landschap. Het interieur van de benedenverdieping is ook beschermd, net als het originele meubilair. De historische tentoonstellingskasten zijn dan ook opnieuw opgenomen in de scenografie van het vernieuwde museum.

Tijdelijke vereniging

De Regie der Gebouwen stelde de multidisciplinaire tijdelijke vereniging Stéphane Beel Architecten + Origin Architecture and Engineering + Niek Kortekaas + Michel Devisgne + Arup NL + BB + RCR + Daidalos aan. Dat team stond in voor het moderniseren, restaureren en aanpassen van de infrastructuur, meer bepaald van het museumgebouw. Zij stelden ook een masterplan op met een langetermijnvisie voor de omgeving van het museum.

In die tijdelijke vereniging bracht elke partner zijn specialiteit in: architectuur (Stéphane Beel Architecten), restauratie (Origin Architecture & Engineering), scenografie (Niek Kortekaas), landschapsontwerp (Michel Desvigne Paysagiste), stabiliteit (Arup), technieken (studiebureau RCR), akoestiek en bouwfysica (Daidalos Peutz) en projectmanagement (BureauBouwtechniek).

Over de werken

Het AfricaMuseum/Koninklijk Museum voor Midden-Afrika heeft ervoor gekozen om de restauratie, renovatie en herinrichting van het bestaande museumgebouw gelijktijdig te laten uitvoeren met de bouw van het onthaalpaviljoen en de ondergrondse tentoonstellingsgalerij.

Het onthaalpaviljoen bestaat uit een benedenverdieping en één verdieping, zodat het harmonieus geïntegreerd is in de groene omgeving. Het is niet hoger dan het bestaande museumgebouw en is  aan de straatkant afgeboord door een rij bomen.

De onthaalfunctie, de lockers, de museumshop, de cafetaria werden uit het museumgebouw gehaald zodat het museumgebouw voor 100% gebruikt wordt voor de permanente tentoonstelling.

De lichte bouwstructuur en glazen vliesgevel benadrukken het respect voor de natuur en de omliggende historische gebouwen.  Het restaurant/brasserie op de eerste verdieping biedt een spectaculair zicht op het omliggende park, de in 2016 gerenoveerde fonteinvijver en het gerestaureerde museumgebouw.  De witte podia tussen het onthaalpaviljoen en het museumgebouw dienen als platform om bijvoorbeeld muziek in open lucht te spelen.

Via een brede imposante trap in wit zichtbeton daalt de bezoeker naar de ondergrondse verdiepingen. Het daglicht straalt via de verdiepte ‘Engelse’ koer in de lager gelegen niveaus.  Alle niveaus zijn toegankelijk voor personen met beperkte mobiliteit. Er is ook een refter voor schoolgroepen.

Het onthaalpaviljoen is via een ondergrondse galerij verbonden met het museumgebouw.De ondergrondse verbinding is 100 meter lang. Dit is de belangrijkste passage en zowel de in- als de uitgang voor de bezoekers.

Het verbindt het onthaalpaviljoen met het historisch museumgebouw. In de galerij is er één uitzonderlijke grote ruimte die dankzij een pivoterende wand (13 x 5 meter) in 1 of 2 stukken kan worden opgedeeld. Zo kan een zaal gecreëerd worden van 300 m² en 600 m². Daarnaast is er nog een flexibele ruimte die omgevormd kan worden tot auditorium of bijkomende tentoonstellingszaal.

De ondergrondse galerij is vergelijkbaar met een grote white box. Het minimalistisch ontwerp en de bewuste keuze voor wit voor zowel plafond, muur als gepolijste betonvloer creëert een unieke sfeer.

In de ondergrondse verbinding ontdekt u de prauw (22,5 meter en 3.500 kg) die reeds in februari 2016 werd binnengebracht omdat het daarna niet meer mogelijk was (geen voldoende toegangsopening meer).

Eén van de meest delicate opdracht was het doorboren van de fundering van het museumgebouw zodat de ondergrondse galerij en het museumgebouw met elkaar werden verbonden.  

De imposante paleisarchitectuur van het museumgebouw is respectvol behandeld en werd zoveel mogelijk tot haar oorspronkelijke toestand terug gebracht. De zichtassen zijn opnieuw vrijgemaakt en door het terug openmaken van de ramen wordt de beleving van het park van binnenuit versterkt.

De gevels van het museumgebouw zijn gereinigd en gerestaureerd.  De lichtstraten in de zinken daken zijn vernieuwd en voorzien van zonwering. Het dak is geïsoleerd en kreeg een nieuwe dakbedekking in zink of met leien.  Het houten buitenschrijnwerk werd gedecapeerd, gerestaureerd en in de oorspronkelijke kleur geschilderd.

De ramen zijn ontdubbeld waarbij stalen achterzetramen en achterzetdeuren werden geplaatst. Dit verbeterd in hoge mate de isolatiekwaliteit. Tussen de oude en nieuwe ramen is zonwering geplaatst.

Het parket is opgeschuurd en geboend. De muurschilderingen en muurkaarten (Belgisch Congo) zijn gereinigd en waar nodig gerestaureerd. De oorspronkelijke sjabloonschildering in een parketzaal werd voor een stukje vrijgelegd en via de zeefdruktechniek gereconstrueerd in de volledige zaal.

Vloeren werden uitgebroken voor het aanleggen van hellende vlakken voor personen met beperkte mobiliteit. Marmeren vloeren en wanden zijn gerestaureerd.

De geklasseerde vitrinekasten zijn ter plaatse gerestaureerd. In de marmerzalen werden ze op een technische sokkel geplaatst zodat de modernste technieken (elektriciteit, multimedia, klimaatregeling) konden worden geïntegreerd. De verlichting is in de bovensokkel geplaatst. De vitrines zijn aangevuld met nieuwe vitrines waardoor een hedendaags modulair systeem wordt bekomen.

Een van de meest spectaculaire interventie in het museumgebouw is het uitdiepen van de binnenkoer.  Hierdoor stroomt meer licht in de kelderverdieping waarlangs de bezoeker het museumgebouw betreedt.

Dankzij de restauratie, renovatie en uitbreiding wordt het museum helemaal aangepast aan de noden en behoeften van de 21ste eeuw.

Bekroond met Publica Awards

In 2019 werd de renovatie en restauratie van het AfricaMuseum bekroond met twee Publica Awards, de prijzen voor de beste overheidsprojecten. De Regie der Gebouwen en het AfricaMuseum gingen aan de haal met het goud in de categorie Heritage & Architecture, een eerste plaats die ze deelden met beeldsmederij De Maan in Mechelen. In diezelfde categorie wonnen ze ook de publieksprijs.

Restauratie van de fonteinvijver

In mei 2016 rondde de Regie der Gebouwen de restauratie af van de grote fonteinvijver in het Park van Tervuren. Die heeft een oppervlakte van maar liefst 6.042 vierkante meter. De vijver kan vijf miljoen liter water bevatten.

Scheuren in de vijverkom, de ondergrondse gang en de ondergrondse pompkamer werden hersteld. Alles werd opnieuw waterdicht gemaakt. De beschermde arduinen dekstenen werden gereinigd en gerestaureerd. Er kwam een volledig nieuwe fonteininstallatie en een nieuw hydraulisch toegangsluik met een trap naar het ondergrondse gedeelte. Ook de industriële leegloopkraan werd vervangen.

Ook de fontein spuit weer, en dat tot achttien meter hoog. Het spuitpatroon, dat gebaseerd is op het oorspronkelijke historische model, is dat van de Franse lelie. 's Nachts zorgt de nieuwe verlichting voor een feeëriek geheel.

2020: Restauratie van het standbeeld Virginius en Virginia

In 2020 liet de Regie der Gebouwen het bronzen standbeeld Virginius en Virginia in het Park van Tervuren restaureren. Begin mei 2020 werd het beeld weggehaald uit het park en overgebracht naar een atelier. Op 8 juli 2020 werd het beeld teruggeplaatst op zijn oorspronkelijke plaats op het grasveld naast het Afrikapaleis (het vroegere Koloniënpaleis).

Het beeld zelf werd volledig gereinigd en de afwerkingslaag, die niet origineel was, werd verwijderd. Daarna werd het beeld opnieuw gepatineerd en kreeg het een nieuwe beschermingslaag van was.

De bakstenen sokkel was in slechte staat omwille van waterinfiltratie. Hij werd volledig afgebroken en er werd een fundering gegoten. Op de fundering werd een nieuwe sokkel, gemaakt uit licht gewapend beton en afgewerkt met minerale verf, geplaatst. Het uitzicht van de nieuwe sokkel is volledig hetzelfde als de oude, maar door het gebruik van beton werd de waterdichtheid verbeterd.

Historische achtergrond

De oorspronkelijke titel van het beeld is “Virginius immolant sa fille” (Virginius offert zijn dochter op). Het werd ontworpen door beeldhouwster Elisa Bloch in 1886. De beeldhouwster beeldde in dit werk het tragische verhaal van Virginia af, zoals beschreven door de Romeinse schrijver Livius.

Het beeld werd in 1897 samen met negentien andere beelden in het Park van Tervuren geplaatst. Ondanks de voorziene tijdelijke plaatsing is het nog altijd te bewonderen op het grasveld naast het Afrikapaleis.

2021: Restauratie Hobégebinte (Afrikapaleis)

De Regie der Gebouwen heeft in juni 2021 het Hobégebinte op het binnenplein van het Afrikapaleis in het Park van Tervuren laten demonteren. 
Het Hobégebinte is een decoratief houten gebinte in art-nouveaustijl dat ontworpen werd door Georges Hobé ter gelegenheid van de wereldtentoonstelling in 1897. Oorspronkelijk bevond het gebinte zich in het Afrikapaleis (het voormalige Koloniënpaleis), maar in 1981 werd het gedemonteerd en opgesteld in open lucht op het binnenplein van het gebouw. Datzelfde jaar werd het gebinte ook officieel beschermd als monument. 

Omdat het gebinte door de weersinvloeden van de afgelopen 40 jaar in slechte staat verkeerde en te kampen had met stabiliteitsproblemen, werd het preventief gedemonteerd om verdere schade te voorkomen, en dit in overleg met het Agentschap Onroerend Erfgoed. De maar liefst 670 verschillende onderdelen zijn driedimensioneel in kaart gebracht en zijn voortaan droog gestockeerd. 

Het doel is om op termijn het Hobégebinte te laten restaureren, opnieuw te monteren en het te beschermen tegen weersinvloeden. Momenteel is nog geen planning opgesteld voor de restauratie. Deze zal in nauw overleg met het Agentschap Onroerend Erfgoed gebeuren. 

Eerdere werken

Lees meer over eerdere werken in het AfricaMuseum

Geschiedenis

Tijdens de wereldtentoonstelling van 1897 was de Koloniale Tentoonstelling een enorm succes. Er werd beslist om de tentoonstelling om te vormen tot een permanent museum en een wetenschappelijke instelling: Le musée du Congo was geboren.

Lees meer over de geschiedenis van het AfricaMuseum

Ligging en stijl

Leopold II had een voorliefde voor grootse, monumentale gebouwen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het hele Park van Tervuren doet denken aan Versailles. Groot is het in ieder geval: de site bestaat uit vijf bouwwerken en het Park van Tervuren is 207 hectare groot.

Lees meer over de ligging en stijl van het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika

Bereikbaarheid (tram, bus, trein, fiets, auto)

Het AfrikaMuseum is bereikbaar met het openbaar vervoer:

  • Tram 44 verbindt het metrostation Montgomery in Brussel tot de tramterminus (op wandelafstand van het onthaalpaviljoen)
  • Lijn bus 317 en Lijn snelbus 410 tot de tramterminus (op wandelafstand van het onthaalpaviljoen)
  • Lijn bus 830 tot het centrum van Tervuren (op wandelafstand)
  • Kom je met de trein?
    • Stap af in Brussel-Centraal, neem metrolijn 1 tot station Montgomery, neem vervolgens tram 44 tot halte Tervuren Station
    • Stap af in Leuven, neem de Lijn bus 317 en de snelbus 410 tot de tramterminus

Kom je met de fiets? Bekijk de fietsrouteplanner op internet. Van Montgomery is er een ononderbroken fietspad naar Tervuren.

Kom je met de auto?

  • Voor personen met een beperkte mobiliteit zijn er gereserveerde parkeerplaatsen aan het museumgebouw (Leuvensesteenweg).
  • Voor mogelijke opties inzake parkeerplaatsen, consulteer de website van het Afrikamuseum www.africamuseum.be
  • Het Afrikamuseum heeft onder andere akkoorden afgesloten met het Total station en het restaurant Le Chalet Vert (ingang via de Grensstraat) voor het gebruik van hun parking.
  • Het museum organiseert in het weekend/tijdens schoolvakanties shuttlediensten bij donker of slecht weer naar uw wagen in de buurt.
  • Een betaalparking (200 plaatsen, 24/24 open) is beschikbaar in het centrum van Tervuren (10 minuten wandelafstand naar het onthaalpaviljoen).
  • Zaterdags zijn het gebruik van de pendelparking aan tramterminus 44 of de personeelsparking aan het ‘CAPA’-gebouw (voorbij het museumgebouw, richting Leuven, rechterkant) goede opties.

Definitieve parking en vernieuwing hoofdtoegangspad

Als definitieve parking zal de pendelparking aan de Tramterminus 44 in Wezembeek-Oppem worden uitgebreid. Het wordt omgevormd tot een “Hoppinpunt”, een punt waar men eenvoudig kan overstappen van het ene vervoersmiddel naar het andere. Er zullen 286 wagens kunnen parkeren en er zijn fietsenstallingen voorzien. Zowel bezoekers van het AfricaMuseum als pendelaars kunnen er gebruik van maken. 

In afwachting van de definitieve parking werd een tijdelijke parking (122 plaatsen) aangelegd op een terrein dat eigendom is van de federale staat en tegenover het museumgebouw ligt.

De werken voor de definitieve parking gingen van start in maart 2021 en zullen een klein jaar duren. De definitieve parking zal dus in het voorjaar van 2022 beschikbaar zijn. 

Tegelijkertijd met deze werken wordt ook het toegangspad vernieuwd dat het Hoppinpunt verbindt met het AfricaMuseum. 

De huidige verharding van het pad wordt opgebroken en het wordt heraangelegd met dolomiet en omzoomd met gras. 

De bedoeling van deze werken is om een duidelijkere hoofdtoegang te creëren tot het park en het inkompaviljoen van het AfricaMuseum. Er wordt op die manier ook gezorgd voor een logische verbinding tussen de verschillende infrastructuren op de site, met respect voor de historiek van de site en de groene omgeving.

Het volledige project wordt uitgevoerd door De Werkvennootschap en gefinancierd door de Regie der Gebouwen en het Europees Fonds Voor Regionale Ontwikkeling (EFRO). Het Europees Fonds Voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) maakt hiervoor 597 373 euro vrij. De Regie der Gebouwen investeert ongeveer 3,2 miljoen euro (BTW inbegrepen).

Technische fiches

Masterplan, restauratie, renovatie en uitbreiding van het museum

Eigenaar: Belgische staat
Opdrachtgever: Regie der Gebouwen
Eindgebruiker: AfricaMuseum
Studieteam: tv Stéphane Beel Architecten + Origin Architecture and Engineering + Niek Kortekaas + Michel Desvigne + Arup NL + Bureau Bouwtechniek + RCR + Daidalos Peutz
Aannemer: nv Denys (Wondelgem)
Duur werken: oktober 2013-april 2018
Heropening museum: 9 december 2018
Beschikbare ruimte: ongeveer 11.000 m² (24 zalen en circulatieruimtes)
Globale investeringskost (bouw, honoraria en financiering): 66,5 miljoen euro

Restauratie van de fonteinvijver

Eigenaar: Belgische staat
Opdrachtgever: Regie der Gebouwen
Studie: Regie der Gebouwen
Kernboring: OREX Geotechnics
Bouwkundige restauratiewerken van de fontein: Denys nv

  • Uitvoeringstermijn: april 2015-april 2016
  • Kostprijs: ongeveer 900.000 euro (inclusief btw)

Fonteintechnieken: Automatic Spraying Systems

  • Uitvoeringstermijn: maart 2015-mei 2016
  • Kostprijs: ongeveer 162.000 euro (inclusief btw)

Kostprijs putboringswerken: ongeveer 12.500 euro (inclusief btw)

Restauratie standbeeld Virginius en Virginia

Eigenaar: Belgische staat
Bouwheer: Regie der Gebouwen
Aannemer: Remmen

Uitvoeringstermijn mei 2020 – juli 2020
Kostprijs: ongeveer 26.500 euro (inclusief btw)

Restauratie Hobégebinte (Afrikapaleis)

Eigenaar: Belgische staat
Bouwheer: Regie der Gebouwen
Voorafgaande opmeting in 3D: Topo4D 
Kostprijs opmeting: ongeveer 1.000 €, inclusief btw
Aannemer voor de demontage, inventarisatie en stockage: Renotec
Kostprijs demontage, inventarisatie en stockage: ongeveer 62.000 €, inclusief btw 

 

Laatste wijziging in augustus 2021.