Het Gerechtshof Mechelen is gevestigd in het voormalige Paleis van Margareta van Oostenrijk. De binnentuin zal in 2026 worden heraangelegd, waarbij ook de buitenverlichting wordt vernieuwd.
Geschiedenis van het pand
Margareta van Oostenrijk (1480-1530) was landvoogdes van de Habsburgse Nederlanden van 1506 tot aan haar dood. In 1507 vestigde zij zich in Mechelen, dat hierdoor de hoofdstad van de Nederlanden werd. Ze nam haar intrek in een pand in de Korte Maagdenstraat, dat werd verbouwd en uitgebreid tot het Hof van Savoye. Het complex, gelegen tussen de Keizerstraat, Korte Maagdenstraat en Voochtstraat, is opgetrokken in Brabantse baksteengotiek met vroegrenaissance gedeelte aan de Keizerstraat.
Het Paleis, waarvan het ontwerp wordt toegeschreven aan Guy de Beaugrant, is het oudst bekende voorbeeld van vroegrenaissance ten noorden van de Alpen. Amerika was net ontdekt, het humanisme kwam op: het gebouw was een intellectueel en politiek centrum, niet alleen voor de Lage Landen, maar voor heel Europa.
Van 1616 tot 1695 werd het gebouw gebruikt door de Grote Raad, het hoogste rechtscollege van de Zuidelijke Nederlanden. Sinds de ontbinding van de Grote Raad, deed het paleis dienst als Rechtbank van Eerste Aanleg (gedeelte aan de Keizerstraat) en residentie voor Prince de Méan (gedeelte aan de Voochtstraat).
In de periode 1876 tot 1879 werd het complex in zijn geheel eigendom van de provincie. De functie als Rechtbank van Eerste Aanleg werd behouden; hiertoe vond een grote restauratiecampagne plaats naar de toenmalige historiserende opvattingen onder leiding van architect Leonard Blomme (1840-1918). Ook het interieur werd gerenoveerd in Vlaamse neorenaissancestijl volgens de principes van Eugène Viollet-le-Duc met plaatsing van nieuwe schoorsteenmantels, nieuw hout- en smeedwerk, eiken meubelen en onder andere een nieuwe traphal ter hoogte van de Korte Maagdenstraat, naast het huidige cellencomplex.
Vandaag is de Mechelse afdeling één van de drie afdelingen van de Rechtbank van Eerste Aanleg Antwerpen. De Mechelse politie-, burgerlijke, correctionele, familiale- en jeugdrechtbank zijn er gevestigd. Er zijn drie onderzoekskabinetten. Binnen de afdeling Mechelen is er een specialisatie cybercrime en financiële en economische criminaliteit. Eén van de Mechelse onderzoeksrechters is ook gespecialiseerd in terrorisme.
Het Hof van Savoye is sinds 25 maart 1938 bij Koninklijk Besluit beschermd als monument.
Heraanleg van de binnentuin
De Regie der Gebouwen zal in 2026 de binnentuin heraanleggen waarbij ook de buitenverlichting wordt vernieuwd.
De huidige tuin is aangelegd in de jaren ’80 naar het model van een historische Franse tuin met buxushagen, -bollen, taxuskegels, rozenstruiken en grasperkjes. Door te lange droge periodes en het werk van de buxusmot, is de tuin vandaag in slechte staat. De bedoeling is om de nieuwe tuin een frisse uitstraling te geven en beter resistent te maken tegen insecten en droogteperiodes.
De buxushagen en -bollen zullen integraal worden vervangen door Japanse hulst. De Japanse hulst ziet eruit als buxus, maar heeft als voordeel dat hij resistent is tegen de buxusmot. Naar het ontwerp van de jaren ’80 worden er ook taxussen aangeplant.
In plaats van gras zal in de perkjes een variatie aan wintergroene en bloemdragende bodembedekkers, die gedurende verschillende seizoenen in bloei gaan, worden geplant. Dit voor toevoeging van kleur, geur, onderhoudsgemak en ter ondersteuning van de biodiversiteit. Op elk moment van het jaar zal er hierdoor kleur aanwezig zijn in de binnentuin.
Er zal daarnaast ook gezorgd worden voor een nieuwe verlichting van de paden, gevels, galerijen en loggia. Het doel is enerzijds om opnieuw sfeerverlichting te voorzien, anderzijds om de binnentuin opnieuw volledig te kunnen verlichten om veiligheidsredenen.
De lampen voor de paden worden geïntegreerd in de hagen. Tussen de hagen en op de daken worden spots geplaatst om de historische gevels gelijkmatig te verlichten.
Eerdere werken
In 2005 renoveerde de Regie der Gebouwen de gevels van het Gerechtshof. De volledige gevels werden gereinigd en gevoegd, het hout- en smeedwerk werd opnieuw geschilderd en de topgevelornamenten en glas-in-loodramen werden gerestaureerd. Deze werken gebeurden in samenwerking met Monumenten en Landschappen provincie Antwerpen en de dienst Monumenten van de Stad Mechelen.
In 2016 werd een historische schouw heropgemetst en werden er ladderhaken en leeflijnen (valbeveiligingen) geplaatst. Ook werden er nieuwe dakluiken geplaatst om alle dakgoten in de toekomst te kunnen bereiken voor onderhoud.
Technische fiche
Eigenaar: Belgische Staat
Gebruiker: FOD Justitie
Bouwheer: Regie der Gebouwen
Aannemer: te bepalen
Duurtijd: 70 werkdagen
Kostprijs: te bepalen
Laatst gewijzigd in november 2025
