Brussel
Space Pole

Context

De Space Pole-site strekt zich uit over meer dan 11 hectare en is de thuisbasis van drie federale instellingen die onderzoek verrichten naar de omgeving van onze planeet: de Koninklijke Sterrenwacht van België (KSB), het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) en het Koninklijk Belgisch Instituut voor Ruimte-Aeronomie (BIRA). De gebouwen en paviljoenen op de site hebben een totale oppervlakte van meer dan 28.000 vierkante meter.

Om de site beter te beheren, werkte de Regie der Gebouwen in 2008 een masterplan uit dat bestaat uit een 50-tal fasen van werken, die zijn ingepland tot en met 2032.

Raadpleeg het plan van de site

Renovatie & uitbreiding van het elektromechanica-atelier van het BIRA

De Regie der Gebouwen werkt momenteel aan het renovatie- en uitbreidingsproject van het elektromechanica-atelier van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Ruimte-Aeronomie.

Eerste fase (afgerond): installatie van een tijdelijk atelier

Het tijdelijke atelier werd van september 2024 tot september 2025 gebouwd. Deze eerste fase bestond uit verschillende stappen: het vervaardigen van modules in de fabriek,  het storten van de fundering, het plaatsen van de modules en ten slotte het afwerken van de binnen- en buitenkant, evenals het installeren van het dak, de sanitaire voorzieningen, de koud- en warmwatervoorziening, de elektriciteit en andere technische installaties.

Het doel van dit tijdelijke atelier is om de continuïteit van de dienstverlening te garanderen door het oude atelier vrij te maken, zodat daar grote renovatiewerken kunnen worden uitgevoerd.

Tweede fase (lopend): renovatie en uitbreiding van het oude atelier

In september 2025 gingen de renovatiewerken aan het bestaande elektromechanica-atelier en de bouwwerken van een aangrenzende toren van start. Deze werken zouden ongeveer 3 jaar moeten duren.

In het nieuwe complex komen het gerenoveerde elektromechanica-atelier, een datacenter, gemeenschappelijke ruimten en een groot aantal kantoren.

Tijdens de renovatie worden tal van duurzame en energiebesparende maatregelen genomen:

• Verwarming dankzij de warmterecuperatie van het datacenter van het BIRA, met een accumulatiesysteem om de elektriciteit te gebruiken wanneer ze beschikbaar is.
• Ventilatie van het type D met warmterecuperatie.
• Thermische en fotovoltaïsche zonnepanelen.
• Hergebruik van regenwater om de toiletten door te spoelen.
• Overal ledverlichting.
• Shed-daken (Velux) met geïntegreerde zonnepanelen.
• Groendaken.

Installatie van een toegangshelling voor PBM

Eind februari 2026 werd er een toegangshelling geplaatst aan de ingang van de directeurswoning van de KSB om de toegang tot het gebouw voor personen met beperkte mobiliteit (PBM) te verbeteren.

Het gaat om een “spiegelbeeld” van de helling voor PBM die al aan de zijkant van de directeurswoning van het KMI is gebouwd. De constructie bestaat uit blauwe steen en Gobertangesteen.

Installatie nieuwe toegangscontrole

In september 2025 heeft de Regie der Gebouwen de installatie van een nieuw toegangscontrolesysteem voltooid voor alle gebouwen van de site (toegang met badge tot beveiligde lokalen, update van het informaticasysteem, aansluiting op de prikklok van de site, ...).

De werken vertegenwoordigen een investering van ongeveer 300.000 euro.

Renovatie van sanitaire voorzieningen en opslagruimtes – gebouw N (KMI)

In januari 2024 heeft de Regie der Gebouwen verschillende renovatiewerken afgerond in het hoofdgebouw van het KMI, waar talrijke kantoorruimtes zijn gevestigd.

De kelderverdiepingen werden volledig gesaneerd, gerenoveerd en ingericht tot opslagruimtes. De werken omvatten in eerste instantie een afkapping vanaf de vloer tot aan het plafond, een bekuiping met een vochtwerende grondlaag, de bepleistering van de muren en plafonds en de betegeling van de vloeren. Vervolgens werden er compactussen ingericht om een grote archiefoppervlakte mogelijk te maken.

Ook de sanitaire voorzieningen werden volledig vernieuwd en aangepast aan de normen. Hiervoor werden de huidige toiletten  volledige gesloopt, waarna de ruimte opnieuw werd ingedeeld en er toiletten voor personen met beperkte mobiliteit (PBM) werden toegevoegd.

Deze werken vertegenwoordigen een investering van ongeveer 1,1 miljoen euro.

Verbouwing van de voormalige directeurswoning van het KMI naar een nieuw Klimaatcentrum

In november 2022 voltooide de Regie der Gebouwen de renovatie en de verbouwing van de voormalige historische directeurswoning van het KMI. De woning werd verbouwd tot een ruimte voor een nieuwe Klimaatcentrum. 

Hij bestaat nu uit verschillende kantoren, conferentiezalen en studio’s voor wetenschappers die tijdelijk op de site verblijven.

Het renovatieproject omvatte ook heel wat energetische verbeteringen: hoogrendementsgasketels, thermodynamische boilers voor de warmwaterproductie, isolatie met dubbele binnenwand in cellenblokken, gecontroleerd mechanisch ventilatiesysteem, installatie van tanks voor de regenwaterrecuperatie en plaatsing van ledverlichting.

Tot slot heeft de Regie der Gebouwen een helling laten aanleggen om het gebouw toegankelijk te maken voor personen met een beperkte mobiliteit.

De uitgevoerde werken vertegenwoordigen een investering van meer dan 3 miljoen euro.

Vernieuwing van de daken

De oppervlakte van de daken op de site site telt maar liefst 12.500 vierkante meter. 

Momenteel heeft de Regie der Gebouwen al 75% van de daken op de site gerenoveerd.

• Dak van het radioastronomiegebouw van de KSB (2015);
• Dak van het noordelijk paviljoen van de KMI (2015);
• Dak van het hoofdgebouw van de KSB - het onderste deel (2016);
• Dak van het hemelkaartgebouw van de KSB (2016);
• Dak tussen de directeurswoning en het radioastronomiegebouw van de KSB (2016);
• Dak van het gebouw N (hoofdgebouw) van het KMI en zijn hoofdgang (2017);
• Dak van gebouw G en van de Ballon van het KMI (2017).
• Dak van het gebouw Mire Noord van de KSB (2018).
• Daken van de oude uurlokalen van de KSB en de “folies” in de fenomenologische tuin van het KMI (2018). Deze werken werden gerealiseerd dankzij onder andere de financiële steun van de Nationale Loterij en de spelers.
• Dak van het hoofdgebouw (E) van het KMI (2020). De werken werden gerealiseerd dankzij onder andere de financiële steun van de Nationale Loterij en de spelers.
• Dak van het gebouw Mire Zuid van de KSB (2020).
• Dakvan het Huis van de Electricien (2024). 
• Dak van het datacenter van het BIRA (2024).

Installatie van fotovoltaïsche zonnepanelen

Momenteel telt de site al 568 fotovoltaïsche zonnepanelen:

• 115 op het hoofdgebouw van de KSB (februari 2026);
• 168 op het hoofdgebouw van het KMI (februari 2026);
• 15 op het recent gerenoveerde dak van het gebouw van de KSB, met een vermogen van ongeveer 6 kWp (juni 2024).
• 55 op het 540 m² grote dak van het hoofdgebouw van het KMI (eind 2020) - Deze werken werden mede gefinancierd door de steun van de spelers van de Nationale Loterij.
• 130 op het 900 m² grote dak van het radioastronomiegebouw van de KSB (eind 2020) - Deze werken werden mede gefinancierd door de steun van de spelers van de Nationale Loterij.
• 85 op het dak van het gebouw D van het KMI, waar zich een refter en een atelier bevinden.

Er zullen ook panelen worden geïnstalleerd op het nieuwe elektromechanica-atelier van het BIRA, dat momenteel nog wordt gebouwd.

Groendaken en biodiversiteit

Er werden verschillende andere groendaken voorzien op de Space Pole-site:

• Op de 223 m2 aan platte daken van het datacenter van het BIRA;
• Op het dak van het gebouw G (2017);
• Op het dak van de Ballon van het KMI (2017);
• Op de 1300 m² grote daken die het hoofdgebouw verbinden met die van de Mire Noord en de Nieuwe Mire van de KSB (2011).

Voor de biodiversiteit biedt de site, die zich over meer dan 11 hectare uitstrekt en is omgeven door bomen, talrijke buitenruimten. Er werd een boomgaard aangelegd met een veertigtal fruitbomen, waaronder appelbomen, perenbomen, kweeperenbomen, pruimenbomen en notelaars). Achteraan de boomgaard werd ook een bloemenweide aangeplant. Tegelijk zijn er op verschillende plaatsen op de site een aantal inheemse planten op natuurlijke wijze beginnen te bloeien.

Bekijk de video over biodiversiteit op de Space Pole-site

Renovatie van de koepels

Een van de meest opmerkelijke renovaties was zonder twijfel die van de verscheidene koepels op de site.

• In 2016 werden als eerste de koepels van de 45 cm-telescoop en de Hemelkaart-telescoop gerenoveerd.
• In 2017-2018 werden de koepels van de Schmidttelescoop en de Dubbele Astrograaf vernieuwd.

Werkwijze en kostprijs

Om elektrolyse tegen te gaan (een verschijnsel dat kan optreden als twee metalen met elkaar in contact komen), werd voor de renovatie van de koepels hun bedekking volledig gedemonteerd en vervangen door een condenswerend houten geraamte. De structuur werd daarna met messing bedekt door verschillende gelamineerde lagen op elkaar te plaatsen.

De vernieuwing van elke koepel zal min of meer 6 maanden duren en kost ongeveer 250.000 euro.

Restauratie van de gevels

In de loop der jaren zijn de verschillende gevels van de gebouwen op de site gereinigd en is het schrijnwerk gerenoveerd. Het gaat onder andere om de gevels van de volgende gebouwen:

• het bijgebouw van gebouw N van het KMI (2020);
• het radioastronomiegebouw(2016);
• het Hemelkaartgebouw (2016);
• het hoofdgebouw van het KMI(2016);
• de conciërgewoning van de Sterrenwacht (2016);
• het hoofdgebouw van de Sterrenwacht (2014).

Verplaatsing en renovatie van de zone waar diwaterstofgas wordt gewonnen (KMI)

In februari 2021 heeft de Regie der Gebouwen de herinrichtingswerken afgerond van de zone waar diwaterstofgas wordt gewonnen. Dit gas dient voor het oplaten van weerballonnen in de atmosfeer.

De werken werden voltooid in maart 2021 en vertegenwoordigen een investering van ongeveer 430.000 euro.

Renovatie van het noordelijk paviljoen (KMI)

Het noordelijk paviljoen werd volledig gerenoveerd, zowel aan de buitenkant (dak, isolatie van de muren) als aan de binnenkant. Het paviljoen huisvest een zeer goed uitgeruste polyvalente zaal waar vergaderingen en recepties kunnen worden georganiseerd.

De werken, die voltooid werden in 2020, hadden een kostprijs van ongeveer 400.000 euro.

Renovatie van de conciërgewoning van het KMI

In 2016 werd de conciërgewoning van het KMI volledig gerenoveerd voor een bedrag van ongeveer 150 miljoen euro.

Renovatie van de conciërgewoning van de KSB

In 2016 werd de conciërgewoning van de KSB volledig gerenoveerd voor een bedrag van ongeveer 280.000 euro.

Het ging om grondige renovaties: renovatie van de daken, reiniging van de gevels, de vloer en de plafonds, renovatie van de verwarming, de elektriciteit en de sanitaire voorzieningen.

Renovatie van de “Bamberg” (KSB)

Het zogenaamde “Bamberg”-gebouw, dat bestemd is voor de opslag van gevaarlijke producten, is gerenoveerd in 2016.

Zowel de binnenkant (vloer, anti-ontploffingsmateriaal, noodalarmsysteem) als de buitenkant (dak, gevel en omgeving) van het gebouw werden gerenoveerd.

De kostprijs van deze renovatie bedraagt ongeveer 330.000 euro.

Herinrichting van het BIRA

Tussen 2014 en 2016 werd de benedenverdieping van het gebouw van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Ruimte-Aeronomie volledig heringericht. De kantoren, de gangen, de keuken en alle sanitaire voorzieningen: alles is van boven tot onder vernieuwd. Er zijn ook conferentiezalen ingericht, uitgerust met hoogtechnologische snufjes.

Deze werken vertegenwoordigen een investering van ongeveer 1,2 miljoen euro.

Installatie van een serverlokaal (KSB)

Tussen 2014 en 2015 is naast het gebouw Mire Centraal een geprefabriceerde serverroom gecreëerd (in de vorm van een modulaire unit met daarrond een hoogbeveiligde omheining). Er zijn verscheidene kantoren ingericht om de verschillende ICT-diensten samen te brengen.

De kostprijs van dit project bedraagt ongeveer 1 miljoen euro.

Renovatie van het gebouw G (KMI)

In 2013 werd de binnenkant van het gebouw G van het KMI volledig gerenoveerd voor een bedrag van ongeveer 310.000 euro.

In dit gebouw wordt het Rekencentrum van het KMI gehuisvest.

Installatie van toegangscontrole

In 2012 werd er een toegangscontrole geïnstalleerd voor de hele site. De volledige omheining werd vernieuwd en aan de ingang van de site werd een portiersloge met toegangscontrole ingericht met poorten en slagbomen. De wegen werden ook heraangelegd en er zijn aanplantingen gedaan.

De Regie der Gebouwen investeerde ongeveer 780.000 euro in deze werken.

Mire Centraal verbouwd tot kantoren (KSB)

In 2012 werd het Mire Centraal-gebouw verbouwd tot kantoren. Het dak van het gebouw werd ook gerenoveerd.

De kostprijs van de werken bedraagt ongeveer 335.000 euro.

Herinrichting van het Seismologisch Paviljoen(KSB)

In 2012 werd het Seismisch Meetcentrum van het Seismologisch Paviljoen volledig heringericht.

Er werden nieuwe kantoren ingericht voor de wetenschappers belast met de seismologische metingen en er werden nieuwe inplantingen geïnstalleerd in de kelder voor de meetinstrumenten.

De kostprijs van de werken bedraagt ongeveer 265.000 euro.

Renovatie van het gebouw “Première Verticale” (KSB)

Tussen 2012 en 2013 werd het gebouw “Première Verticale” van de KSB volledig gerenoveerd: gevelrenovatie, dakrenovatie, renovatie en herinrichting van de binnenkant.

Het gebouw huisvest de kantoren van de KSB.

De werken vertegenwoordigen een investering van ongeveer 162.500 euro.

Onderhoudswerken

Daarnaast worden er op de uitgestrekte wetenschappelijke site elk jaar nog allerlei andere onderhoudswerken uitgevoerd.

Heel wat ruimtes en technische installaties werden in de loop der jaren gerenoveerd: kantoren, gangen, kelders, sanitaire voorzieningen, nooddeuren, elektriciteit, HVAC, keukens, enz.

Daarnaast worden er op de volledige site regelmatig andere werken uitgevoerd: wegenwerken, aanplanting van bomen, inrichting van fietsenstallingen, enz.

Technische fiche

Installatie van fotovoltaïsche panelen (blok N KMI + hoofdgebouw KSB)

Firma plaatsing fotovoltaïsche panelen: KLINKENBERG

Tijdstip van de installatie: september 2026 - maart 2026

Kostprijs van de installatie: ongeveer 190 duizend euro, inclusief btw

Renovatie en uitbreiding van het elektromechanica-atelier (BIRA)

Tijdelijk atelier

Aannemer: De Meeuw Verhuur nv

Duurtijd van de werken: augustus 2024 – augustus 2025

Kostprijs: ongeveer 3,4 miljoen euro, inclusief btw

Definitief atelier

Aannemer: GALERE bv

Duurtijd van de werken: september 2025 – augustus 2028

Kostprijs: ongeveer 17,5 miljoen euro, inclusief btw (werken gedeeltelijk gefinancierd door spelers van de de Nationale Loterij)

Installatie toegangshelling PBM (directeurswoning KSB)

Aannemer: Vanderlinden Holemans

Duurtijd van de werken: december 2025 – eind februari 2026

Kostprijs: ongeveer 200 miljoen euro, inclusief btw.

Renovatie van sanitaire voorzieningen en opslagruimtes – gebouw N (KMI)

Aannemer: Etablissements Malice nv

Duurtijd van de werken: juni 2022 – januari 2024

Kostprijs: ongeveer 1,1 miljoen euro, inclusief btw

Daken van het gebouw Mire Zuid van de KSB en het datacenter van het BIRA

Aannemer: Ets. Malice nv

Duurtijd van de werken: oktober 2023 – winter 2024

Kostprijs van de werken: ongeveer 463 duizend euro, inclusief btw.

Nieuwe toegangscontrole

Aannemer: Van Cauter Multitechnieken

Duurtijd van de werken:: april 2023 – september 2025

Kostprijs: ongeveer 300 duizend euro, inclusief btw.

Voormalige directeurswoning van het KMI 

Verbouwing tot een nieuw Klimaatcentrum

Aannemer: Ets Malice nv

Kostprijs: ongeveer € 3 miljoen euro, inclusief btw

Duurtijd van de werken: 2015 – 2022 (Na het faillissement van de eerste aannemer, dat leidde tot lange juridische procedures en de lancering van een nieuwe overheidsopdracht, duurde de werken langer dan voorzien.)

Renovatie dak, buitenschrijnwerk en gevel

Aannemer: ELR Bouw

Kostprijs: ongeveer 690 duizend euro, inclusief btw.

Periode van de werken: 2013

Dak gebouw E van het KMI + 180 fotovoltaïsche panelen op gebouw E van het KMI en radioastronomiegebouw van de KSB

Aannemer dak: Troiani et fils

Plaatsing fotovoltaïsche panelen: Volteco

Duurtijd van de werken: maart 2020 – december 2020

Kostprijs van de werken (renovatie daken + plaatsing panelen): ongeveer 690 duizend euro, inclusief btw (werken gedeeltelijk gefinancierd door spelers van de de Nationale Loterij)

Nieuwe zone waar diwaterstofgas wordt gewonnen (KMI)

Aannemer: Malice nv

Duurtijd van de werken: september 2020 – februari 2021

Kostprijs van de werken: ongeveer 430 duizend euro, inclusief btw.

Noordelijk Paviljoen

Aannemer: ACP Contracts

Einde van de werken: december 2020

Kostprijs van de werken: ongeveer 400 duizend euro, inclusief btw 

Renovatie gang van de KSB

Aannemer: ELR Bouw  

Duurtijd van de werken: februari 2020 – september 2020

Kostprijs van de werken: ongeveer 126 duizend euro, inclusief btw 

Renovatie van de seismologische archiefruimte

Aannemer: ELR Bouw  

Duurtijd van de werken: oktober 2020 – december 2020

Kostprijs van de werken: ongeveer 72 duizend euro, inclusief btw 

Dak van de directeurswoning van de KSB

Aannemer: BMS Entreprises

Periode van de werken: zomer 2020

Kostprijs: ongeveer 25 duizend euro, inclusief btw 

Andere aannemers:

• Koepels: Six bv
• Daken: Troiani nv, Ets Malice nv
• Gevelrenovatie: Gamma Plan nv
• Buitenschrijnwerk: Wycor, Def Win bv
• Renovatiewerken : ELR Bouw, ACP Contracts