In juni 2026 restaureert de Regie der Gebouwen het standbeeld van het Ros Beiaard met Vier Heemskinderen en de onderliggende lantaarn boven op de toren van het gerechtsgebouw. In 2023 en 2024 restaureerde ze de ruimtes op de bel-etage van de rechtervleugel van het gerechtsgebouw.
Historiek
Het gerechtsgebouw bevindt zich vlak naast het stadhuis aan de Grote Markt van Dendermonde en huisvest de Rechtbank van Eerste Aanleg. Het complex werd gebouwd tussen 1923 en 1927 naar een ontwerp van architect Valentin Vaerwyck. Sinds 1996 is het beschermd als monument.
Het gebouw is opgetrokken in expressionistische baksteenarchitectuur en vormt een eclectisch geheel van elementen uit verschillende stijl- en bouwperioden.*
*Agentschap Onroerend Erfgoed 2022: Gerechtsgebouw [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/48167 (Geraadpleegd op 15-12-2022)
Restauratie Ros Beiaard en lantaarn (2026)
In juni 2026 restaureert de Regie der Gebouwen het standbeeld van het Ros Beiaard met Vier Heemskinderen en de onderliggende lantaarn boven op de toren van het gerechtsgebouw.
Het Ros Beiaard-beeld boven op de toren van het gerechtsgebouw is van de hand van Oscar Sinia. Het bronzen beeld is aan een grondige restauratie toe omdat het scheuren vertoont en verschillende soldeernaden openstaan. Om de werken op een degelijke manier te kunnen uitvoeren, wordt het beeld tijdelijk verwijderd en in een atelier hersteld.
De onderliggende achtzijdige lantaarn uit koper wordt gereinigd en hersteld.
De lantaarn en het standbeeld van het Ros Beiaard hadden oorspronkelijk een groene kleur, zoals voorzien door architect Valentin Vaerwyck. In 1999 werden ze gerestaureerd, waarbij het geheel een bruine beschermlaag kreeg om het oxidatieproces tegen te gaan.
Bij de huidige restauratie wordt deze bruine laag eraf gehaald, waarna het koper een beschermende groene patinalaag zal krijgen. Zo wordt het oorspronkelijke uitzicht van het beeld en de lantaarn in ere hersteld!
De Regie der Gebouwen voert bovendien verschillende werken uit aan de toren zelf: lokale behandeling en reiniging van de gevels, schilderen van het buitenschrijnwerk en vervanging van de kuip boven op het bakstenen deel.
De werken zouden eind juni 2026 klaar zijn. Op dat moment wordt ook het beeld van het Ros Beiaard opnieuw op de toren geplaatst.
Deze werken zijn mogelijk dankzij de financiële steun van de spelers van de Nationale Loterij.
Restauratie bel-etage rechtervleugel in verschillende fasen (2023-2024)
In maart 2023 startte de Regie der Gebouwen met de volledige restauratie van de bel-etage van de rechtervleugel. Om ervoor te zorgen dat de zittingen in het gerechtsgebouw konden blijven doorgaan, werden de werken in twee fasen aangepakt.
Fase één omvatte alle ruimtes langs de gang aan de voorgevel. Deze werken werden afgerond in november 2023; deze ruimtes zijn sindsdien weer in gebruik door de FOD Justitie. Fase twee omvatte alle ruimtes langs de gangen aan de zij- en achtergevel. Deze ruimtes werden begin september 2024 opnieuw in gebruik genomen.
Het gaat hoofdzakelijk om zittingszalen die werden gerestaureerd, maar ook de aanpalende gangen kregen een grondige opknapbeurt. Bovendien werd de inkomhal van het gebouw herschilderd in haar oorspronkelijke kleuren.
Ten slotte werd het sanitair op de bel-etage van de rechtervleugelvolledig vernieuwd en werd er een aangepast toilet voorzien voor personen met een beperkte mobiliteit.
Met deze restauratiewerken is nu een groot deel van de publieke ruimtes van het gebouw aangepakt. De linkervleugel van het gebouw werd immers al in de jaren 2000 gerenoveerd.
Herstel van oorspronkelijke uitzicht
De ruimtes op de bel-etage van de rechtervleugel werden zoveel mogelijk naar hun oorspronkelijke uitzicht gerestaureerd met uitgesproken kleuren of behang.
Dit gedeelte van het gebouw werd in de jaren 50 en 80 van de vorige eeuw al eens heringericht, waarbij de afwerkingslagen van de muren verwijderd of overschilderd werden. Voorafgaand aan de restauratie werd dan ook een stratigrafisch onderzoek uitgevoerd om de originele kleuren en materialen van het interieur in kaart te brengen.
De restauratie hield onder andere algemene opfrissings-en inrichtingswerken in, zoals schilderwerken en het vervangen of het herstellen van de vloeren, die naar gelang de ruimte bestaan uit marmer, visgraatparket of cementtegels.
Er werden ook twee nieuwe, grote zittingszalen gecreëerd door het samenvoegen van verschillende ruimtes. Deze sluiten rechtstreeks aan op het cellencomplex, waardoor de gedetineerden niet meer in contact komen met de andere bezoekers van het gebouw en de veiligheid wordt verhoogd. In plaats van zeven, zijn er voortaan acht zittingszalen in het gerechtsgebouw.
In de twee nieuwe zittingszalen werd er nieuw, modern meubilair voorzien. In de bestaande zittingszalen werd het originele meubilair (ook van de hand van Valentin Vaerwyck) gerestaureerd.
Subtiele integratie van moderne technieken
Bij de restauratie werden er op een subtiele manier moderne technieken geïntegreerd in deze waardevolle zalen. De convectoren werden bijvoorbeeld aan het zicht onttrokken met een MDF-omkasting, die is afgewerkt met een kronkelende lijn die de loop van de rivier de Dender voorstelt.
In het zittingsmeubilair zijn op een subtiele manier stopcontacten en voeding voor data ingewerkt; deze ingrepen zijn bovendien omkeerbaar. Ook de vloerdozen zijn op een discrete manier ingewerkt in het visgraatparket.
De zittingszalen werden akoestisch performant gemaakt door toevoeging van een akoestisch spanplafond.
Restauratie buitenschrijnwerk
Ook het houten buitenschrijnwerk van de bel-etage van de rechtervleugel werd gerestaureerd. Hierbij werd een evenwicht gezocht tussen enerzijds het oorspronkelijke uitzicht behouden en anderzijds het gebouw energiezuiniger maken.
Zo werd voor het schrijnwerk in de gang grenzend aan de centrale binnenkoer de originele beglazing behouden. Wat betreft het schrijnwerk aan de buitengevel werd de beglazing vervangen door vacuüm isolatieglas voor een energetisch binnencomfort.
Technische fiches
Eigenaar: Belgische staat
Bouwheer: Regie der Gebouwen
Gebruiker: Federale Overheidsdienst Justitie
Restauratie Ros Beiaard en lantaarn
- Aannemer: Remmen
- Tijdstip werken: juni 2026
- Kostprijs: 375.000 euro, inclusief btw
Renovatie bel-etage rechtervleugel
- Aannemer: Monument – Vandekerckhove
- Duur van de werken: 2023 –2024
- Kostprijs van de werken: 1,2 miljoen euro, inclusief btw
- Vloeroppervlakte die gerenoveerd werd: ongeveer 670 m²
Dossier aangepast in mei 2026.
