Restauratie van de gevels

Terug naar de projectpagina over het Justitiepaleis

De gevels van het Justitiepaleis worden gerestaureerd omdat ze te kampen hebben met slijtage door ouderdom en schade door vochtinfiltraties. Gezien de omvang en de complexiteit van de gevels, worden de werken in verschillende fases uitgevoerd.

In de eerste fase (2023 - 2026) wordt de gevel aan de kant van het Poelaertplein gerestaureerd, met inbegrip van het peristilium en het plein dat zich voor het Justitiepaleis bevindt (erekoer). 

In de tweede fase, vanaf 2027, worden de gevels van de sokkel onder de koepel gerestaureerd.

In de derde fase zijn de gevels aan de kant van de De Wynantsstraat en de Wolstraat aan de beurt, evenals de gevels van de bijhorende binnenkoeren en de buitenomgeving. 

In een laatste fase wordt de gevel aan de kant van de Minimenstraat aangepakt, evenals de gevels van de bijhorende binnenkoeren en de buitenomgeving. 

Omdat het Justitiepaleis beschermd is als monument, wordt nauw samengewerkt met de Directie Cultureel Erfgoed van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

Fase 1 van de gevelrestauratie: voorgevel aan het Poelaertplein (2023 - 2026)

De werken voor fase 1 van de gevelrestauratie gingen in augustus 2023 van start en werden eind augustus 2026 grotendeels afgerond. Gelet op de verschillende hittegolven tijdens de zomer van 2026 nemen bepaalde afwerkingswerken meer tijd in beslag.

De natuurstenen en de decoratieve elementen van de voorgevel werden één voor één gereinigd, gecontroleerd en waar nodig hersteld. Het was de bedoeling om zoveel mogelijk de bestaande materialen en het oorspronkelijke uitzicht van het Justitiepaleis te behouden. Hiervoor werden op maat gemaakte stenen gebruikt die afkomstig zijn uit de originele steengroeves, zoals Comblanchien uit de Franse Bourgogne-streek en blauwe hardsteen uit Soignies. 

De steenblokken werden volgens kwaliteit in de steengroeves geselecteerd en in steenkapperijen in België of op de werf verwerkt tot de geschikte vormen. Het ging vooral om manueel werk, maar waar mogelijk werd ook gebruik gemaakt van robots om de stenen te frezen, zodat het productieproces efficiënter kon verlopen.

Bepaalde gevelstenen werden ook bijkomend gestabiliseerd, zoals het fronton van het linker- en rechterdeel van de gevel. Hierbij werden er twee hoekstenen van elk maar liefst vier ton vervangen op 28 meter hoogte.

Om toekomstige waterinfiltraties te vermijden, werd het voegwerk van de voorgevel vernieuwd. Horizontale steenoppervlakten werden voorzien van een bekleding om waterinfiltraties tegen te gaan. 

Het houten schrijnwerk werd gerestaureerd en opnieuw geschilderd. Het ging om 140 ramen en 60 deuren in totaal. Een aantal van de ruiten werd vervangen. Afhankelijk van de ruimtes ging het om veiligheids- of anti-inbraakglas (hoogbeveiligde ruimtes) en isolatiebeglazing (voor de verwarmde lokalen), waardoor het Justitiepaleis energiezuiniger zal worden. Ongeveer 300 m² enkel glas werd vervangen. Hiervoor werd hoogwaardig vacuümglas gebruikt. Dit is isolatieglas waarbij de twee glasplaten van elkaar zijn gescheiden door een zeer dunne vacuümruimte, in plaats van door lucht of gas. Hierdoor isoleert het even goed als driedubbel glas, maar het is veel dunner en lichter, waardoor het geschikt is voor de smalle raamkaders. 

In het peristilium werden de afwerklagen van de wanden en de plafonds hersteld en vernieuwd, waardoor het geheel zijn oorspronkelijke kleur terugkreeg. Maar liefst 10.000 m² aan pleisterwerk werd aangepakt. Ook de grote bronzen toegangsdeur werd gerestaureerd, evenals de vier marmeren beelden aan de monumentale trappen in het peristilium. De Griekse beelden die het werk zijn van Cattier, stellen Lycurgus, wetgever uit Sparta, en Demosthenes, redenaar en staatsman uit Athene voor. De Romeinse beelden zijn gemaakt door Bouré en stellen de redenaar Cicero en de rechtsgeleerde Ulpianus voor.  

Bovendien werden de daken in zink en leien van het peristilium vernieuwd, wat zorgt voor meer stabiliteit en een duurzame bescherming tegen weer en wind.  

Ook de natuurstenen vloeren (3.500 m² in totaal) van het peristilium ondergingen een zorgvuldige restauratie.

De erekoer werd heraangelegd en voorzien van een hekwerk waarvan het ontwerp is geïnspireerd op het oorspronkelijke hek.  Vóór de inhuldiging van het Justitiepaleis in 1883, werd immers een hekwerk aan de voorzijde van het gebouw geplaatst. Deze stond in een rechte lijn en op 1 à 2 meter van de portiekgebouwen. De hekken werden begin jaren 30 van de vorige eeuw verwijderd. 

Het nieuwe hekwerk komt zowel de uitstraling van het Justitiepaleis als de veiligheid ten goede. Het staat niet op dezelfde locatie als het oorspronkelijke hek, maar tussen de twee portiekgebouwen van het Justitiepaleis. Hierdoor is het voetpad in blauwe hardsteen voor het hekwerk verbreed, wat meer comfort en veiligheid biedt aan de voetgangers.  

Bovendien is het Justitiepaleis nu ook toegankelijker gemaakt voor personen met beperkte mobiliteit. Er werd een toegang voor hen ingericht in het linker portiekgebouw, waar zij via een hefplatformlift naar het peristilium en - net als de andere bezoekers - naar de veiligheidscontrole kunnen gaan.

Ten slotte kregen de voorgevel en het peristilium een nieuwe verlichting. Op verzoek van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen is er geen permanente sfeerverlichting op de gevel voorzien. Voor het verlichten van de gevel in het kader van evenementen/feesten, kan dit alleen via mobiele installaties gebeuren.  

Door de werken is de hoofdtoegang van het Justitiepaleis aan het Poelaertplein sinds 12 februari 2024 afgesloten en verplaatst naar de zijgevel aan de kant van de Minimenstraat. Meer info in het persbericht van 8 februari 2024. De hoofdtoegang zal in de loop van september 2026 heropend worden. 

Het gebruik van BIM (Building Information Modeling) voor een efficiënt projectbeheer

Bij de gevelrestauratie van het Brusselse Justitiepaleis werd gebruik gemaakt van BIM (Building Information Modeling), en dit van de schetsfase tot en met de oplevering. 

Hierbij werden talloze scans gemaakt van de volledige voorgevel van het Justitiepaleis, op basis waarvan digitale 3D-plannen werden ontwikkeld.

Dankzij het gebruik van BIM beschikte het werfteam over een gedetailleerd en visueel overzicht van welke stenen in de gevel behouden, vervangen of hersteld worden. Het liet toe om op een zeer nauwkeurige manier de meetstaat bij te houden en de hoeveelheden steen te meten. 

Ook de robots voor het frezen van de stenen werden vanuit de BIM-modellen aangestuurd. 

Het gebruik van BIM voor een restauratieproject is uitzonderlijk. Op 5 december 2024 won het restauratieproject zelfs de eerste prijs in de categorie “BIM” bij de Belgian Construction Awards. 

Technische fiche

• Eigenaar: Belgische Staat
• Opdrachtgever: Regie der Gebouwen
• Gebruiker: FOD Justitie
• Studiebureau restauratiestudie gevels: PERSPECTIV architecten (architectenbureau Karel Breda)
• Oppervlakte voorgevel: ± 22.750 m²
• Breedte voorgevel: 135 meter
• Hoogte voorgevel (gemeten van op de erekoer tot aan het hoogste punt van het beeld van de Romeinse godin Minerva, dat op het centrale deel van de voorgevel prijkt): 45,5 meter
• Breedte peristilium: 83,5 meter
• Hoogte peristilium (van vloer tot plafond): 28 meter
• Totale oppervlakte erekoer: 1.919 m²
• Aannemer restauratie voorgevel: T.M. Artes Woudenberg nv – Artes Roegiers nv
• Kostprijs werken aan de voorgevel: 31,7 miljoen euro, btw inbegrepen
• Duurtijd van de werken aan de voorgevel: 2023 - 2026

Fase 2 van de gevelrestauratie: gevels van de sokkel onder de koepel (vanaf 2027)

In een tweede fase, van 2027 tot 2030, worden de gevels van de sokkel onder de koepel gerestaureerd. Hiervoor zal een aannemer aangesteld worden via een openbare aanbestedingsprocedure.

De unieke vergunning voor de tweede fase van de gevelrestauratie werd afgeleverd door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest op 31 maart 2026.

Fasen 3 en 4 van de gevelrestauratie

In fase drie van de gevelrestauratie worden de gevels aan de De Wynantsstraat en de Wolstraat gerestaureerd en in fase vier de gevel aan de kant van de Minimenstraat.

Bij deze derde en vierde fase zullen ook de gevels van de binnenkoeren van het Justitiepaleis worden gerestaureerd, evenals de directe omgeving van de betrokken gevels.

Het doel is om de restauratie  van alle gevels van het Justitiepaleis af te ronden in 2035.  

Laatst gewijzigd in augustus 2026.